Konflikty Jana Kazimierza ze szlachtą

Przyczyny:

• próby siłowego złamania opozycji przez króla (skazania Jerzego Lubomirskiego);
• odsuwanie nastawionej opozycyjnie magnaterii od urzędów;
• ślub z nielubianą wdową po bracie - Ludwiką Marią Gonzagą;
• podejmowanie przez króla decyzji poza sejmem;
• dopuszczanie królowej do aktywnego udziału w polityce;
• oskarżenie króla przez szlachtę o dążenia absolutystyczne.

Przebieg:

Otwarty konflikt między między Janem Kazimierzem, a opozycją wybuch dopiero w 1665 roku, po skazaniu Jerzego Lubomirskiego przez króla za zdradę na konfiskatę majątku, pozbawienie wszelkich godności oraz utratę czci i życia. Od imienia przywódcy nazwany został rokoszem Lubomirskiego. Lubomirski posiadając praktycznie tylko jazdę skazywany był na niepowodzenie w starciu z siłami królewskimi, które posiadały również artylerie oraz piechotę. Hetman był, jednak dowódcą doświadczonym i utalentowanym, więc skutecznie unikał bezpośrednich starć z wrogim wojskiem uderzając jedynie od czasu do czasu z zaskoczenia. Nazwano to tańcem gonionym. Co więcej Lubomirski zyskiwał bardzo wiele w oczach szlachty, która chętnie się do niego dołączała, szczególnie gdy pod Częstochową pokonał siły Litwinów wierne królowi. Gdy do hetmana dołączyła się szlachta Wielkopolska zawarto rozejm pod Palczynem. Obie strony, jednak zdawały sobie sprawę, że to rozwiązanie tymczasowe, a starcia wybuchną na nowo prędzej czy później. Stało się tak już kolejnego roku. Tym razem doszło szybko do walnego starcia w bitwie pod Mątwami. W niej wojska rokoszan rozbiły siły królewski i zmusiły go do wycofania się z zaplanowanych reform. To zakończyło konflikt i pogodzenia się stron.