Wpływ wojen toczonych przez Rzeczpospolitą dla kształtowania się świadomości politycznej szlachty:

Pozytywne aspekty:

• uznawanie wszystkich przedstawicieli szlachty za naród polityczny,
• powstanie postaw patriotycznych związanych z obroną własnej ojczyzny,
• umiejętność wpływania szlachty na zjednoczenie w kryzysowych sytuacjach.

Negatywne aspekty:

• ksenofobia;
• brak tolerancji wobec wyznawców innych religii poza katolicyzmem,
• wszelkie naruszenie „wolności szlacheckiej” wzbudzało bunt szlachty.