Rywalizacja pomiędzy państwami europejskimi o kolonie spowodowała znaczne zróżnicowanie w rozwoju gospodarczym.

W XVI wieku potęgą w Europie w krótkim czasie stały się Hiszpania i Portugalia. Dzięki ogromnym nabytkom kolonialnym gospodarki tych państw przechodziły okres rozkwitu. Niestety zbytni napływ kruszców z kolonii do Europy, który wywołał spadek jego ceny oraz organizacja wypraw odkrywczych przez Holandię, Francję i Anglię spowodowały wieloletni kryzys. Dodatkowo wieloletnie konflikty zbrojne i ataki statków kaperskich na flotę płynącą z towarami zahamowała rozwój. Brak zaangażowania możnych do próby poszukania nowych źródeł dochody i modernizacji gospodarki zakończył czasy dominacji tych państw w Europie. 

Na początku XVII w. pod wpływem konieczności poradzenia sobie z rewolucją cen wywołaną nagłym spadkiem cen wartości srebra wiele krajów europejskich musiało zreorganizować swój system gospodarczy. W Anglii porzucono nierentowne rolnictwo i rzemiosło na rzecz hodowli owiec i produkcję wełny, natomiast we Francji rozpoczęto proces zacieśniania relacji między chłopstwem a feudałami. W oddzielonej od państwa Habsburgów Holandii prężnie rozwijał się handel, który zyskał na znaczeniu dzięki nawiązaniu kontaktów kupców holenderskich z koloniami oraz utracie znaczenia szlaków na Morzu Śródziemnym. Do najważniejszych centrów finansowych tamtego czasu należały Antwerpia oraz Amsterdam. Organizacja nowych wypraw kolonialnych przez Francję, Anglię i Holandię spowodowały umocnienie się nowych potęg na świecie, które poprzez zakładanie swoich kompanii handlowych wspierali gospodarki własnych krajów oraz popularyzowały towary kolonialne w całej Europie. Monopolistą w tej dziedzinie stała się Holandia. 

Skutki gospodarcze:

• utrata znaczenia Hiszpanii i Portugalii,
• wzrost znaczenia Holandii na rynku europejskim,
• rozwój bankowości,
• rozwój giełdy,
• upowszechnienie merkantylizmu,
• rozwój przemysłu.