a) Według autorów litewskich kompromisowy charakter unii lubelskiej polegał na tym, że obydwa kraje zachowały swoją niezależność w strukturach jednego państwa. Wieloletnie dążenia króla Polski do przyłączenia Wielkiego Księstwa Litewskiego spełzły na niczym, zawarcie unii realnej był jedynym rozwiązaniem przybliżającym cel. 

b) Czynniki sprzyjające przewadze Korony nad Litwą:

• wybór króla miał odbywać się na terenie Korony;
• koronacja króla miała mieć miejsce w Krakowie;
• nadanie polskiej szlachcie prawa nabywania ziemi na wschodzie,

c) Postulatem ruchu egzekucyjnego względem stosunków Korony z Wielkim Księstwem Litewskim polegały na ścisłe zespolenie obydwu krajów. Taki układ miał  zapewnić ludności litewskiej i ruskiej awans społeczny poprzez dopuszczenie do uczestnictwa w obradach parlamentu.

d) Czynniki sprzyjające utrzymaniu równouprawnienia Litwinów w Rzeczpospolitej:

• współudział Litwinów w życiu politycznym Rzeczpospolitej;
• nadanie Litwinom praw obywatelskich;
• uczestnictwo w obradach sejmu Rzeczpospolitej;
• ogromne majątki bojarów litewskich spowodowały, że znaczna ich część zasiadała w senacie i odgrywała tam dużą rolę;
• ochrona praw Litwinów będących mniejszością w izbie poselskiej poprzez wprowadzenie zasady jednomyślności. 

e) Według litewskich historyków unia lubelska ograniczała niezawisłość Wielkiego Księstwa Litewskiego na rzecz wzmocnienia Korony, stwarzała zagrożenie dla równego statusu Litwy wobec Polaków oraz przyczyniła się do otworzenia Litwy dla polskiej szlachty. 

Według polskiej historyk unia lubelska gwarantowała niezależność Litwy poprzez zachowanie licznych odrębności. Dopuszczenie Litwinów do życia politycznego Rzeczpospolitej umożliwiało ich wpływ na dalszy rozwój państwa. Ponadto autorka uważa, że unia nie była podporządkowaniem Wielkiego Księstwa Koronie, ponieważ był to jeden z postulatów ruchu egzekucyjnego, na który król Polski nie wyraził zgody.