System ustrojowy, który ukształtował się w Koronie po uchwaleniu Konstytucji Nihil novi w 1505 roku, miał charakter monarchii mieszanej. Król reprezentował monarchiczną formę ustroju państwa, senatorzy (senat) - oligarchiczną, a posłowie ziemscy (izba poselska) - demokratyczną.

Monarchowie z dynastii Jagiellonów przed zawarciem unii lubelskiej mieli silną pozycję w państwie. Wynikała ona z tego, że byli dziedzicznymi władcami na Litwie. Tylko wybór rządzącego z dynastii Jagiellonów gwarantował zachowanie unii polsko-litewskiej. Zakres kompetencji monarchy:

- podejmował decyzję o zwołaniu sejmu i sejmików;

- otwierał sejm i miał w nim dominującą pozycję;

- stanowił najważniejszy element systemu prawodawczego, ponieważ wszystkie prawa, w tym konstytucje sejmowe były przez niego zatwierdzane i wydawane w jego imieniu; 

- był naczelnym wodzem, najwyższym sędzią i prawodawcą wobec miast królewskich oraz mniejszości narodowych i religijnych. 

Sejm polski powstał w XV wieku jako konsekwencja kolejnych przywilejów nadawanych szlachcie, a ograniczających władzę monarchy. Składał się z króla, senatu i izby poselskiej, w której zasiadali przedstawiciele prowincji wybierani na sejmikach ziemskich. Kompetencje sejmu:

- pełnił funkcję prawodawczą;

- stał na straży praw i przywilejów szlacheckich;

- decydował o wypowiedzeniu wojny, zawarciu pokoju i podatkach. 

W I połowie XVI wieku sejm został zdominowany przez senatorów i monarchę. Sytuacja uległa zmianie za panowania Zygmunta Augusta. Wraz z rozwojem ruchu egzekucyjnego wzrastało znaczenie izby poselskiej.