Demokracja ateńska utrwaliła się ostatecznie w 462  r. p.n.e., kiedy to arystokracja definitywnie utraciła swą uprzywilejowaną pozycję - reformy Klejstenesa (508/507 r. p.n.e.). Punktem zwrotnym w historii ustroju Aten było przeprowadzenie u schyłku VI w. p.n.e. reformy Klejstenesa. Za główne zasady systemu demokracji uznano: wolność oraz równość. Wolność rozumiano jako prawo do uczestnictwa w życiu politycznym. W Atenach obowiązywała równość wobec prawa, obywatele mieli takie same szanse na sprawowanie władzy. Mogli brać udział w obradach zgromadzenia ludowego (eklezji) - najważniejszej instytucji w polis, której decyzje były podejmowane publicznie. Każdy z uczestników miał prawo udziału w jawnym lub tajnym głosowaniu. Zgromadzenie ludowe uchwalało prawa, decydowało o wydatkach z kasy państwowej i wysłuchiwało posłów przybyłych z innych państw. Podejmowało decyzje w sprawie wypowiedzenia wojny i zawarcia pokoju. Najważniejsze funkcje w państwie pełnili stratedzy, którzy dowodzili armią oraz flotą ateńską. Ważną rolę w państwie ogrywała również Rada Pięciuset oraz sądy.

Polityk rozszerzył prawa polityczne na wszystkich wolnych Ateńczyków, niezależnie od ich stanu majątkowego. Każdego obywatela, bez względu na zajmowaną przez niego pozycję społeczną przypisano do jednego ze 139 demów (gmin), na które została podzielona Attyka. Kraj podzielono na trzy duże części: wybrzeże, miasto i wnętrze. Każda z trzech dużych części została podzielona na 10 mniejszych. Z tych 30 małych części, zwanych "trittyes", utworzono fyle terytorialne składające się z 1/3 z mieszkańców wybrzeża, w 1/3 z mieszkańców Aten i w 1/3 z mieszkańców wnętrza kraju. W efekcie obywatele należący do tej samej fyli mieszkali w różnych częściach Attyki i rzadko się spotykali. Podział taki wprowadzono w miejsce istniejących dotychczas czterech fyli rodowych, które zachowały jedynie znaczenie kulturowe, wszystkie funkcje polityczne pełniły zaś nowe fyle. W nich dokonywano wyboru urzędników oraz delegowano co roku przedstawicieli do utworzonej w tym czasie Rady Pięciuset, która zastąpiła Radę Czterystu - powołaną przez Solona. Wprowadzono także zasadę podawania przez obywatela imienia i nazwy demu, z którego pochodził.

Zasługą Klejstenesa było również powołanie do życia kolegium 10 strategów oraz wprowadzenie instytucji ostracyzmu. Reformy Klejstenesa rozpoczęły okres demokracji w Atenach. Od tego czasu wszyscy obywatele mieli równe prawa polityczne, mogli uczestniczyć w posiedzeniach zgromadzenia ludowego oraz piastować urzędy. Warunkiem posiadania tych praw stanowiło urodzenie z ojca i matki Ateńczyków.

 

• Klejstenes - "ojciec ateńskiej demokracji".

 

 

 

Reformy Solona zmierzały do ograniczenia roli Areopagu oraz instytucji arystokratycznych. Polityk przeprowadził tzw. "strząśnięcie długów" - anulował dłużnikom dotychczasowe wierzytelności. Od tej pory nie mogli oni popaść w niewolę za długi. Solon przyznał prawa polityczne ludności nienależącej do arystokracji, wprowadził także cztery klasy majątkowe. Zamożniejsi obywatele mogli sprawować wyższe urzędy oraz mieli większy wpływ na sprawy polis. Reformy te nie zadowoliły jednak ani biedoty - domagającej się podziału ziemi, ani ludzi bogatych. Dalsze reformy obejmowały utworzenie Rady Czterystu oraz sądu ludowego, do którego można było odwołać się od decyzji urzędnika. Solon doprowadził również do kodyfikacji praw ateńskich. Starożytni zaliczali Solona do grona siedmiu mędrców. Reformy Solona miały ogromne znaczenie dla Aten, ponieważ zapobiegły one zaprowadzeniu wojny domowej oraz wsparły uciskane warstwy społeczne i jednocześnie zmniejszone zostało znaczenie arystokracji. Opracowany przez niego zbiór prawa pomógł w ustabilizowaniu sytuacji w polis.