Przyczyny kryzysu Cesarstwa Rzymskiego:

• Zewnętrzne zagrożenie dla imperium ze strony Partów, Sasanidów i ludów germańskich.
• Wzrost znaczenia wojska i dowódców, którzy stanowili naturalne zagrożenie dla władzy cesarskiej.
• Zmalenie roli senatu.
• Zubożenie warstwy mniejszych właścicieli ziemskich.
• Ubożenie ludności wiejskiej.
• Ukształtowanie się kolonatu.
• Rozległość imperium.
• Wielka wędrówka ludów.

Przejawy kryzysu Cesarstwa Rzymskiego:

• Częste zmiany na tronie cesarskim.
• Spadek wartości pieniądza.
• Przywiązywanie kolonów do ziemi.
• Podział cesarstwa na dwie części.