Sytuacja Polaków na ziemiach wcielonych do Rzeszy i w Generalnym Gubernatorstwie

Ziemie wcielone do Trzeciej Rzeszy

Celem niemieckiej polityki okupacyjnej na terenach wcielonych do III Rzeszy była likwidacja Polaków i poddanie tych obszarów kolonizacji niemieckiej. Z terenów włączonych do Rzeszy deportowano Polaków do GG (ok. 900 tys.) i na roboty przymusowe do Niemiec. Na ich miejsce sprowadzono ok. 360 tys. kolonistów niemieckich. Polski majątek zagrabiono, a następnie przekazano Niemcom. Pozostałych na tych terenach Polaków - pozbawiono praw obywatelskich, nakazano kłaniać się Niemcom i ustępować im pierwszeństwa. Ludność cywilną poddano masowemu terrorowi. Zakazano wszelkiej polskiej działalności sportowej i kulturalnej, zlikwidowano polskie szkolnictwo, językiem urzędowym stał się język niemieckim. Zmieniono nazwy ulic oraz miast, np. Poznań na Posen. W celu germanizacji wcielonych terenów, naziści wprowadzili niemiecką listę narodowościową - volkslistę.

Generalne Gubernatorstwo

Według pierwotnych założeń obszary Generalnego Gubernatorstwa miały stanowić rolnicze zaplecze III Rzeszy, a mieszkający tam Polacy mieli zostać przeobrażeni w warstwę niewolników. Władzę w Generalnym Gubernatorstwie sprawował Hans Frank, urzędujący na Wawelu. W urzędach na obszarze GG dopuszczano używanie języka polskiego. Niemcy zachowali jedynie dawne szkoły podstawowe i średnie zawodowe, w których uczono tylko czytania, pisania, podstaw matematyki i zawodu. Pozostawiono również polską policję, nazywaną „granatową”. Niemieckie władze okupacyjne pozwoliły również na publikowanie prasy polskojęzycznej, objętej cenzurą (tzw. „gadzinówki”).

Po zajęciu tych obszarów Niemcy szybko przystąpili do eksterminacji polskiej inteligencji. Już 6 listopada 1939 r. aresztowano w Krakowie 183 wykładowców i pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego i innych krakowskich uczelni. Większość z nich trafiła do obozu koncentracyjnego w Dachau. W pierwszej połowie 1940 r. Niemcy rozpoczęli akcję AB, podczas której aresztowali i rozstrzelali w Palmirach kilka tysięcy osób: działaczy społecznych, artystów, urzędników. Zginęli wówczas m.in. Maciej Rataj i Janusz Kusociński. Po zajęciu Lwowa w lipcu 1941 r., podobny los spotkał tamtejszych ludzi nauki. Niemcy zamordowali polskich profesorów wykładających na Uniwersytecie Jana Kazimierza oraz Politechnice Lwowskiej. Wśród zamordowanych znalazł się m.in. Kazimierz Bartel oraz Tadeusz Boy-Żeleński.