Najważniejsze nurty polityczne istniejące na ziemiach polskich i reprezentujące je partie polityczne

Nazwa partii	Narodowa Demokracja (ND, endecja)	Polska Partia Socjalistyczna (PPS)	Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL)	Stronnictwo Ludowe (od 1903 r. Polskie Stronnictwo Ludowe - PSL)
Nurt polityczny	nacjonalistyczny	socjalistyczny	socjalistyczny	ludowy
Wybitni działacze	Roman Dmowski	Józef Piłsudski	Róża Luksemburg i Feliks Dzierżyński	Wincenty Witos
Program	uzyskanie przez Polaków autonomii w zaborach rosyjskim i pruskim; realizm polityczny; odrodzenie jednonarodowej "Polski dla Polaków";	walka o niepodległość Polski; odrodzenie Polski jako republiki demokratycznej; równość wszystkich obywateli; poprawa warunków życia robotników;	przygotowanie rewolucji, która zlikwiduje kapitalizm i państwa narodowe oraz wprowadzi rządy robotników; odrzucenie idei walki o niepodległość Polski;	poprawa warunków życia ludności wiejskiej; zapewnienie jej dostępu do oświaty; poszerzenie praw wyborczych; demokratyzacja państwa;