Monastycyzm cysterski powstał na przełomie XI i XII w. na fali buntu przeciwko duchowości benedyktyńskiej (kluniackiej).

Nazwa nowego zakonu pochodzi od zakonu w Citeaux (łac. Cistercium). 

Tamtejsi mnisi uznawali siebie za jedynych prawdziwych uczniów św. Benedykta. Pozostałym członkom zakonu zarzucali odejście od pierwotnej reguły wspólnoty, triumfalizm oraz brak pokory. Krytykowali ich za nadmiar modlitw liturgicznych, rezygnację mnichów z pracy fizycznej oraz utrzymywanie się z pracy poddanych i płaconych przez nich czynszów.