Proces kształtowania się stanów w średniowiecznej Europie

• We wczesnym średniowieczu mieszkańcy Europy dzielili się przede wszystkim na wolnych i niewolnych, a także możnych i ubogich. 
• W IX - X w. społeczeństwo tradycyjnie ujmowano jako wspólnotę tych, którzy walczą (wojownicy), tych, którzy się modlą (duchowni) i tych, którzy pracują (poddani). 
• Zróżnicowanie wewnętrzne średniowiecznego społeczeństwa przybrało postać oddzielnych stanów - grup ludzi różniących się od innych położeniem prawnym, mającym własne sądownictwo, odrębny samorząd, a także przywileje. 
  • DUCHOWIEŃSTWO - jego życie było regulowane przez prawo kanoniczne; reformy gregoriańskie (papieża Grzegorza VII i jego następców) umocniły odrębność tego stanu i zdyscyplinowały go wewnętrznie. 
  • RYCERSTWO - miało zagwarantowaną dziedziczność własnych majątków, odrębne prawo, uzyskiwało zwolnienia od płacenia podatków; przedstawiciele tego stanu byli zobowiązani do uczestnictwa w pospolitym ruszeniu i obronie państwa.
  • MIESZCZAŃSTWO - rosnąca rola miast przyczyniła się do wzrostu pozycji tego stanu. Z czasem uzyskał on własny samorząd oraz sądownictwo, zasady prowadzenia działalności gospodarczej zostały uregulowane, jego przedstawiciele cieszyli się wolnością osobistą.
  • CHŁOPSTWO - najniższy stan, którego przedstawiciele nie posiadali wielu praw. W dobie kolonizacji, gdy przenosili się na nowe tereny, uzyskiwali od nowych panów przywileje (np. czasowe zwolnienia od podatków, samorząd wiejski, stała wysokość renty feudalnej). 
• Między XI a XIII w. w Europie powstało społeczeństwo stanowe.  

Alegoria porządku stanowego – nad podzielonymi na trzy grupy stanowe ludźmi znajduje się postać Chrystusa.