W lutym 1956 r. na XX Zjeździe KPZR - Nikita Chruszczow wygłosił tajny referat pt. "O kulcie jednostki i jego następstwach". Obciążył w nim Stalina odpowiedzialnością za zbrodnie i budowanie kultu jednostki. Potępiał deportacje i prześladowania z powodów politycznych. Dla Chruszczowa największym grzechem Stalina było jednoosobowe podejmowanie decyzji i likwidowanie przeciwników bez zgody innych przywódców partii. Krytyka była jednak dość wybiórcza. Chruszczow krytykował Stalina za czystki, deportacje, prowadzenie działań wojennych. Nie mówił jednak o Wielkim Głodzie na Ukrainie, Katyniu, spraw polskich w ogóle nie poruszano. 

Referat mimo płytkości interpretacji miał wielkie znaczenie dla Polski. Na odczyty ludzie walili drzwiami i oknami, lektorzy prawie znali treść referatu na pamięć, ponieważ po odczycie następowała ożywiona dyskusja.

Wiosną 1956 r. przełamano barierę strachu, Polacy przestali się bać, zaczęli pytać: - gdzie znajduje się Wyszyński? Co tam w Wilnie i we Lwowie? 

Informacje o treści referatu stały się w państwach bloku wschodniego sygnałem do podjęcia prób zreformowania systemu politycznego.