• W jaki spsosób władze carskie walczyły z polskością po powstaniu styczniowym?

- Kanclerz Otto von Bismarck dążył do ściślejszego związania Wielkopolski z resztą swego kraju. Zbiegło się to w czasie z budową silnej władzy centralnej w Niemczech oraz dynamicznym rozwojem gospodarki, z której część zysków kierowano na działania wzmacniające germanizację Polaków.

- Wyraźnie antypolską akcją był kulturkampf (walka o kulturę). W 1876 roku wprowadzono jako obowiązkowy język niemiecki do sądownictwa, administracji i szkolnictwa (poza nauczaniem religii). Ze szkolnictwa ususwano nauczycieli Polaków, zastępując ich Niemcami. Germanizacja objęła nazwy miast, ulic i nazwisk, np. Wielkopolska stała się Prowinz Posen (Prowincją Poznańską). W latach 1900 - 1909 ostatecznie wyrugowano język polski ze szkół, zakazując nauczania religii po polsku (strajk dzieci z Wrześni). W 1908 roku, kiedy w życie weszła tzw. "ustawa kagańcowa", zabroniono używania języka polskiego na spotkaniach publicznych, jeśli Polacy stanowili mniej niż 60 % mieszkańców powiatu.

- W celu umocnienia niemszczyzny na terenach wschodnich Cesarstwa Niemieckiego, w ramach tzw. "rugów pruskich" wydalono z Prus ponad 30 tys. osób. Antypolską działalność prowadziło także społeczeństwo niemieckie - organizacja Hakata.

- Po 1885 roku powstała Komisja Kolonizacyjna zajmująca się wykupem gruntów z rąk polskich i zasiedlaniem tych ziem przez niemieckich chłopów - kolonistów.

- Wzmożona germanizacja, prowadzona konsekwentnie aż do wybuchu I wojny światowej, przyczyniła się jednak do zdecydowanej obrony polskości. Walka o język i ziemię okazała się walką sztandarową wszystkich Polaków zamieszukących Wielkopolskę ("Rota" Marii Konopnickiej - "Nie rzucim ziemi skąd nasz ród"). Wpłynęła także w zasadniczy sposób na proces odradzania się polskiej świadomości również na innych ziemiach kresowych Rzeszy (Śląsk - działalność Karola Miarki, Mazury i Warmia - Wojciecha Kętrzyńskiego).