W pierwszych wielkich odkryciach geograficznych przodowali Portugalczycy, Hiszpanie oraz pozostający w ich służbie Włosi, ponieważ położenie tych państw na Półwyspie Iberyjskim oraz Półwyspie Apenińskim sprzyjało dalekomorskim wyprawom. Hiszpanię oraz Portugalię otacza Ocean Atlantycki, Włochy - akweny Morza Śródziemnego: Morze Liguryjskie i Tyrreńskie od zachodu, Jońskie od południa oraz Adriatyckie od wschodu.

Pod koniec średniowiecza Hiszpanie oraz Portugalczycy zaczęli organizować coraz odważniejsze ekspedycje morskie. Ich uczestnicy liczyli na przygody, a także na zdobycie sławy i bogactwa. Portugalczy, dzięki doświadczeniu zdobytemu podczas morskich podróży i wykorzystaniu osiągnięć Arabów wprowadzili wiele nowych rozwiązań technicznych, ułatwiających żeglowanie. Budowali szybsze, lżejsze i bardziej wytrzymałe okręty nazywane karawelami. Upowszechnili przyrządy nawigacyjne, takie jak: astrolabium, kompas, busolę oraz log. Korzystali z osiągnięć starożytnych greckich podróżników.