• Problem kozacki w XVII wieku stał się jednym z najważniejszych utrapień Rzeczypospolitej. Król i magnaci chcieli wykorzystać Kozaków do własnych celów. Władysław IV planował wojnę z Turcją, dlatego też w 1646 roku rozpoczął zaciągi Kozaków do armii. Jego plany spotkały się ze sprzeciwem magnaterii i szlachty, a sejm zmusił go do odwołania zaciągów.
• Niezadowolenie Kozaków z odwołania zaciągów przyczyniło się do wybuchu powstania na Ukrainie w 1648 roku. Ponadto, na przełomie XVI i XVII wieku Kozacy występowali wraz z ukraińskim chłopstwem przeciwko kresowym magnatom powiększającym swe majątki ziemskie.
• Bezpośrednią przyczyną powstania w 1648 roku była osobista krzywda Bohdana Chmielnickiego, który popadł w konflikt z podstarościm z Czechrynia - Czapilńskim. Daniel Czapliński doprowadził do upadku Chmielnickiego, zajął jego gospodarstwo, porwał żonę, przyczynił się do śmierci syna, następnie doprowadził także do uwięzienia późniejszego hetmana.

Główne przyczyny powstań kozackich:

• polityczne - nieudolna polityka Rzeczpospolitej wobec Kozaków;
• społeczne - próby przekształcenia Kozaków w chłopów pańszczyźnianych;
• religijne - szlachta i magnaci będący właścicielami majątków byli katolikami, ludność ukraińska i Kozacy wyznawali prawosławię. Ludności ukraińskiej próbowano narzucić postanowienia unii brzeskiej;