Przykładowe rozwiązanie dla państwa położonego w Europie - Polski. W opracowaniu wykorzystano dane z podręcznika oraz dane Głównego Urzędu Statystycznego.
Polska jest dobrym przykładem analizy rozwoju demograficznego społeczeństwa, ponieważ można na jego przykładzie prześledzić całe przejście demograficzne od fazy pierwszej aż do fazy piątej.
I faza rozwoju demograficznego z wysokimi wskaźnikami zarówno urodzeń jak i zgonów była charakterystyczna dla współczesnego obszaru Polski od początków państwowości (wiek X) aż do XVIII wieku. Fazy wzrostu zaludnienia (na przykład w korzystnym dla Polski okresu panowania dynastii Jagiellonów w wieku XV i XVI) były rekompensowane okresami, gdzie notowano ubytki ludności (na przykład w wyniku klęski głodu czy wojnami, takimi jak na przykład w wieku XVII z Rosją i Szwecją). W efekcie tego przyrost liczby ludności był niewielki i zachodził w sposób niestabilny i nie do końca trwały. Taka sytuacja trwała aż do mniej więcej 1815 roku.
II faza rozwoju demograficznego w naszym państwie można powiedzieć że rozpoczęła się w 1815 roku, po Kongresie Wiedeńskim, kiedy to nastąpiło ustabilizowanie się sytuacji politycznej i gospodarczej w państwach zaborczych. Doszło do eksplozji demograficznej w wyniku bardzo wysokiego wskaźnika urodzeń (na poziomie 40-45 promili) i ciągle dosyć wysokiego wskaźnika zgonów (20-30 promili) co i tak dawało wysoki przyrost naturalny na poziomie 20-30 promili. Jest to charakterystyczne właśnie dla II fazy rozwoju demograficznego. Przyrost naturalny miał z roku na rok generalną tendencję wzrostową. Dość powiedzieć, że w latach 1815-1870 liczba ludności dzisiejszego obszaru Polski zwiększyła się o około 8 milionów (z 9 do 17 milionów osób).
W historii demograficznej Polski pierwszym okresem, który zaburzył fazy rozwoju demograficznego była I wojna światowa. Działania zbrojne, przejście frontów wojennych, emigracja ludności itd. spowodowała, że populacja dzisiejszego obszaru Polski zmniejszyła się o ponad 10%. Po I wojnie światowej nastąpił jednak powrót do dalszego rozwoju demograficznego. Po 1918 roku, w latach 20. XX wieku, Polska weszła w III fazę rozwoju demograficznego.
III faza rozwoju demograficznego rozpoczęła się w Polsce po I wojnie światowej, a więc w okresie międzywojennym. W tych latach przyrost naturalny miał tendencję do nieznacznego obniżania się, co jest charakterystyczne dla tej fazy rozwoju demograficznego z około 15 promili w latach 20. XX wieku do około 10 promili tuż przed wybuchem II wojny światowej. Faza ta, w wyniku działań wojennych została przerwana - ludność Polski w wyniku eksterminacji, śmierci na frontach oraz zmian granic znacznie się zmniejszyła (w latach 1938-1945 o około 11 milionów z 34,8 miliona do 23,9 miliona osób). Jednak w latach 50. XX wieku ponownie społeczeństwo Polski wróciło do wysokich wartości przyrostu naturalnego, a więc do III fazy rozwoju demograficznego. Aż do lat 60. XX wieku przyrost naturalny przekraczał 15 promili, po czym stopniowo zaczął się obniżać. III faza rozwoju demograficznego w naszym kraju zakończyła się ostatecznie w końcu lat 80. XX wieku. Przyniosła ona znaczący wzrost liczby ludności Polski (do 38 milionów w 1990 roku).
IV faza rozwoju demograficznego, charakteryzująca się niskimi wskaźnikami przyrostu naturalnego (do 5 promili) zaznaczyła się w Polsce w latach 1990-2000. Wówczas przyrost naturalny ciągle był dodatni, ale miał tendencję malejącą (od 4 promili w roku 1990 do około 0 promili w roku 1999).
V faza rozwoju demograficznego, z którą wiąże się ujemny przyrost naturalny po raz pierwszy została zaobserwowana w Polsce w latach 2002-2005. Mimo, że pojawiały się okresy, w których przyrost naturalny minimalnie przekraczał wartość 0 (lata 2006-2009) tendencja ogólnie była zniżkowa i w naszym kraju rozpoczął się proces depopulacji, który w zasadzie trwa do dziś.
Damian Hełdak
Nauczyciel geografii
Tutaj pojawi się lista Twoich książek
Zaloguj się i zacznij tworzyć ją już teraz.

