Ośrodki niżowe mają tendencję do tworzenia się nad ciepłym podłożem, ponieważ w takich miejscach istnieje tendencja do zachodzenia konwekcji, tzn. unoszenia się powietrza do góry. Wówczas zmniejsza się siła nacisku słupa powietrza i powstaje obszar obniżonego ciśnienia.

Z kolei ośrodki wyżowe mają tendencję do tworzenia się nad zimnym podłożem, ponieważ tam prądy wznoszące są praktycznie nieaktywne, a chłodne powietrze opada w dół (bo jest cięższe) - w ten sposób rośnie siła nacisku, a tym samym wzrasta ciśnienie atmosferyczne i powstaje wyż atmosferyczny.