Henryk Sienkiewicz
Quo vadis
„Chilo pochylił się ku Winicjuszowi i szepnął: – To ten! Pierwszy uczeń Chrestosa, rybak! […] Tymczasem Piotr począł mówić […]. Nakazywał im, by wyrzekli się zbytków i rozkoszy, miłowali zaś ubóstwo, czystość obyczajów, prawdę, by znosili cierpliwie krzywdy i prześladowania, słuchali przełożonych i władzy, wystrzegali się zdrady, obłudy i obmówiska, a w końcu, żeby dawali przykład i jedni drugim między sobą, i nawet poganom. Winicjusza […] dotknęły i rozgniewały niektóre z tych rad […]. […] „Cóżem nowego usłyszał – mówił sobie. – Toż ma być owa nieznana nauka? Każdy to wie, każdy to słyszał, wszak ubóstwo i ograniczenie potrzeb zalecają i cynicy, wszak cnotę polecał i Sokrates, jako rzecz starą a dobrą; wszak pierwszy lepszy stoik, nawet taki Seneka, który ma pięćset stołów cytrynowych, sławi umiarkowanie, zaleca prawdę, cierpliwość w przeciwnościach, stałość w nieszczęściu, i to wszystko jest jakoby zleżałe zboże, które myszy jedzą, ludzie zaś już jeść nie chcą, dlatego że ze starości zatęchło”. I obok gniewu doznał jakby uczucia zawodu, spodziewał się bowiem odkrycia jakichś nieznanych, czarodziejskich tajemnic, a przynajmniej mniemał, że usłyszy jakiegoś zadziwiającego swą wymową retora, tymczasem słyszał jeno słowa ogromnie proste, pozbawione wszelkich ozdób. Dziwiła go tylko ta cisza i to skupienie, z jakim tłum słuchał. Lecz starzec mówił dalej do tych zasłuchanych ludzi, że mają być dobrzy, cisi, sprawiedliwi, ubodzy i czyści nie dlatego, by za życia mieć spokój, ale by po śmierci żyć wiecznie w Chrystusie, w takim weselu, w takiej chwale, rozkwicie i radości, jakich nikt na ziemi nigdy nie dostąpił. I tu Winicjusz, jakkolwiek uprzedzony przed chwilą niechętnie, nie mógł nie zauważyć, że jednak jest różnica między nauką starca a tym, co mówili cynicy, stoicy lub inni filozofowie, ci bowiem dobro i cnotę zalecali jako rzecz rozumną i jedynie w życiu praktyczną, on zaś obiecywał za nią nieśmiertelność, i to nie jakąś lichą nieśmiertelność pod ziemią, w nudzie, czczości, pustkowiu, ale wspaniałą, równą niemal bytowi bogów. Mówił przy tym o niej jak o rzeczy zupełnie pewnej, więc wobec takiej wiary cnota nabierała ceny po prostu bez granic, a klęski życia stawały się czymś niesłychanie błahym, albowiem cierpieć chwilowo, dla nieprzebranego szczęścia, jest rzeczą zupełnie inną niż cierpieć dlatego tylko, że taki jest porządek natury. Lecz starzec mówił dalej, że cnotę i prawdę należy miłować dla nich samych, albowiem najwyższym przedwiecznym dobrem i przedwieczną cnotą jest Bóg, kto więc je miłuje, ten miłuje Boga i przez to sam staje się jego umiłowanym dzieckiem. […] Ale największe zdumienie ogarnęło młodego człowieka, gdy starzec począł nauczać, że Bóg jest również wszechmiłością, kto więc kocha ludzi, ten spełnia najwyższe jego przykazanie”. H. Sienkiewicz, Quo vadis, Kraków 2015.

Przedstaw krytykę moralności chrześcijańskiej sformułowaną przez Fryderyka Nietzschego, a następnie odpowiedź na nią z pozycji chrześcijańskiego rozumienia moralności, zaprezentowanego w przywołanym fragmencie Quo vadis.

---

Krytyka:  Fryderyk Nietzsche uważał, że moralność chrześcijańska jest moralnością „niewolników”, opartą na resentymencie, czyli żalu (skrywanej urazie) słabszych wobec silnych i twórczych jednostek. Twierdził, że promuje ona wartości takie jak pokora, uległość i cierpliwość, które tłumią naturalne instynkty życia, energię i dążenie do manifestowania kreatywności, zaradności, witalności, a przede wszystkim woli mocy. Moralność chrześcijańska, według Nietzschego, wynika z pragnienia podporządkowania silnych przez słabych i prowadzi do osłabienia ducha ludzkiego.

Odpowiedź: Chrześcijaństwo postrzega moralność jako opartą na miłości do Boga i bliźniego, a nie na resentymencie. Promowanie pokory i współczucia wynika z uznania godności każdego człowieka jako stworzonego na obraz Boga. Moralność chrześcijańska zaleca dążenie do harmonii i dobra wspólnego; nie do tłumienia siły, lecz do jej ukierunkowania na wyższe cele, takie jak służba innym i doskonalenie duchowe.