Ksenofanes z Kolofonu, wczesny grecki filozof, krytykował tradycyjne wyobrażenia o bogach, zwłaszcza antropomorfizm (przypisywanie bóstwom cech ludzkich). Twierdził, że Bóg jest jeden, wszechmocny, wszechwiedzący, niematerialny i różni się od ludzi. Krytykował również mitologię Homera i Hezjoda, uważając, że przedstawiają bogów w sposób niegodny i zniekształcony, nazbyt prymitywny. Ksenofanes rozwijał także koncepcję poznania, podkreślając, że ludzkie rozumienie rzeczywistości jest zawsze niedoskonałe, a prawda nie jest łatwo dostępna. W jego filozofii widać początki refleksji nad monoteizmem i epistemologią (teorią poznania).