Tekst 2.

Blaise Pascal

Myśli

Ostatecznie bowiem czymże jest człowiek w przyrodzie? Nicością wobec nieskończoności, wszystkim wobec nicości, pośrodku między niczym a wszystkim. Jest nieskończenie oddalony od rozumienia ostateczności; cel rzeczy i ich początki są dlań na zawsze ukryte w nieprzeniknionej tajemnicy; równie niezdolny jest dojrzeć nicości, z której go wyrwano, jak nieskończoności, w której go pogrążono. […] Nasz rozum zajmuje w porządku rzeczy poznawalnych to samo miejsce, co ciało nasze w rozmiarach przyrody. Jesteśmy ograniczeni w każdym kierunku; ten stan zajmujący środek między dwoma krańcami przejawia się we wszystkich naszych zdolnościach. […] Oto nasz prawdziwy stan; oto, co nas czyni niezdolnymi i do wiedzy pewnej, i do zupełnej niewiedzy. Żeglujemy po szerokim przestworzu, wciąż niepewni i chwiejni, popychani od jednego do drugiego krańca. […] Wielkość człowieka jest wielka w tym, że zna on swoją nędzę. Drzewo nie zna swojej nędzy. Nędzą tedy jest czuć swoją nędzę, ale wielkością jest wiedzieć, że się jest nędznym. […] Człowiek jest tylko trzciną, najwątlejszą w przyrodzie, ale trzciną myślącą. Nie potrzeba, by cały wszechświat uzbroił się, aby go zmiażdżyć: mgła, kropla wody wystarczą, aby go zabić. Ale gdyby nawet wszechświat go zmiażdżył, człowiek byłby i tak czymś szlachetniejszym niż to, co go zabija, ponieważ wie, że umiera, i zna przewagę, którą wszechświat ma nad nim. […] Cała nasza godność spoczywa tedy w myśli. […]

Na podstawie: Blaise Pascal, Myśli, przeł. T. Boy-Żeleński, Kraków 2022.

Zadanie 5.

Sformułuj stanowisko dogmatyzmu w epistemologii, a następnie oceń, czy w świetle zamieszczonego fragmentu Myśli można uznać Blaise’a Pascala za przedstawiciela tego stanowiska. Uzasadnij swoją odpowiedź.

---

Stanowisko: Dogmatyzm to stanowisko epistemologiczne (z zakresu teorii poznania, czyli epistemologii), w którym zakłada się, że można, przynajmniej w niektórych dziedzinach lub w odniesieniu do wybranych kwestii, osiągnąć absolutną pewność. Dodatkowo, zwolennicy dogmatyzmu uważają, że można pewne twierdzenia przyjmować arbitralnie lub na zasadzie wiary. W związku z tym sądzą oni, że niektóre poglądy odznaczają się walorem pewności, toteż nie trzeba ich dalej sprawdzać i nie podlegają one kwestionowaniu.

Ocena: Blaise Pascal nie może być uznany za przedstawiciela dogmatyzmu w epistemologii.

Uzasadnienie: Przytoczony fragment Myśli jasno wskazuje, że Pascal sądzi, iż ludzie są istotami niezdolnymi do osiągnięcia wiedzy pewnej. Choć uważa on, że człowiek może zdobyć wiedzę, to jednak dodaje, iż tylko w ograniczonym zakresie. Poznanie ludzkie, jak sądzi Pascal, jest zawodne. Pewne kwestie pozostają dla ludzi tajemnicą, w tym te o dużym znaczeniu egzystencjalnym, jak na przykład tzw. sprawy ostateczne. W związku z tym Pascal nie może uchodzić za zwolennika dogmatyzmu, ponieważ reprezentanci tego nurtu uznają, że człowiek może uzyskać wiedzę pewną i niepodważalną.