Ostateczne wyjaśnienie wszystkich zjawisk w świecie zmysłowym (fizycznym) wyłącznie przez odwoływanie się do innych zjawisk zmysłowych (fizycznych) to koncepcja znana jako naturalizm w wersji metodologicznej. Naturalizm ten zakłada, że wszystkie zjawiska w przyrodzie, w tym ludzki umysł, można w pełni zrozumieć poprzez naukowe badania i opisywanie procesów naturalnych. Jednakże, czy taka perspektywa jest wystarczająca i czy istnieje coś poza fizycznym światem, to pytania otwarte i zależą od filozoficznych i metafizycznych przekonań, rozważań i badań. Nauki empiryczne nie mają narzędzi i metod, by podjąć tego rodzaju temat.

Odpowiadając na pytanie, czy jest możliwe ostateczne wyjaśnienie wszystkich zjawisk bez odwoływania się do Umysłu kosmicznego lub pozakosmicznego, trzeba zauważyć, że jest to kwestia filozoficzna i światopoglądowa. Naturalizm metodologiczny, do którego stosuje się nauka, zakłada, że wszystko da się wytłumaczyć na poziomie fizycznym, natomiast inne, tj. pozanaukowe (co nie oznacza, że nieracjonalne lub irracjonalne) perspektywy mogą dopuszczać istnienie czegoś poza fizycznym wymiarem.

Jeśli przyjmujemy naturalizm, to teoretycznie można by próbować wyjaśnić wszystkie zjawiska poprzez badania naukowe, bez konieczności odwoływania się do Umysłu kosmicznego czy pozakosmicznego. Jednakże, istnieje pytanie, czy naturalizm w pełni wyjaśnia zjawiska świadomości, wolnej woli czy moralności, które są trudne do zredukowania jedynie do aspektów fizycznych.

Co do Umysłu, o którym mówił Sokrates (w interpretacji Platona), powołujący się na poglądy Anaksagorasa, to warto zaznaczyć, że filozoficzne koncepcje Umysłu różnią się między sobą. Niektórzy interpretują Umysł jako całkowicie zewnętrzną względem świata rzeczywistość, podczas gdy inni mogą go pojmować bardziej jako wyraz psychicznych procesów świadomościowych lub siłę przenikającą przyrodę. Fakt, że Umysłu nie można zobaczyć gołym okiem czy wykryć technicznymi urządzeniami, nie musi być decydujący w kontekście jego istnienia. Filozoficzne koncepcje Umysłu często wykraczają poza możliwości bezpośredniego poznania za pomocą zmysłów czy narzędzi naukowych.

W skrócie, kwestia możliwości ostatecznego wyjaśnienia wszystkich zjawisk bez odwoływania się do Umysłu kosmicznego czy pozakosmicznego jest głęboko zakorzeniona w różnych podejściach filozoficznych i światopoglądowych, a odpowiedź na to pytanie zależy od indywidualnych przekonań każdej osoby.