a) Heraklit z Efezu: Heraklit był starożytnym greckim filozofem, który żył około 540-480 roku p. n. e. Jego filozofia koncentrowała się na koncepcji ciągłego przemijania i zmiany we wszechświecie. Jego słynne powiedzenie brzmi: „Nie możesz wejść dwa razy do tej samej rzeki”, co podkreśla ideę, że wszystko w świecie jest w ciągłym ruchu. Heraklit uważał, że w swoim najgłębszym wymiarze rzeczywistość jest płynna, a sprzeczności i konflikty są integralną częścią rzeczywistości. Jego filozofia miała wpływ na późniejszych myślicieli, szczególnie na filozofię Hegla.

b) Parmenides z Elei: Parmenides był starożytnym greckim filozofem, żyjącym w VI wieku p. n. e. Jego główna koncepcja filozoficzna opierała się na przekonaniu, że rzeczywistość jest niezmienna i jednolita. Twierdził, że zmiana i przemijanie są iluzją, a jedyną prawdziwą rzeczywistością jest byt, który jest wieczny, niezmenny i niepodzielny. Jego koncepcja przeciwstawiała się ideom Heraklita i innych filozofów, którzy uważali, że zmiana jest fundamentalną cechą rzeczywistości. Parmenides miał duży wpływ na rozwój metafizyki i filozofii greckiej.

Podsumowując, Heraklit podkreślał zmianę i przemijanie jako fundamentalne cechy rzeczywistości, podczas gdy Parmenides twierdził, że rzeczywistość jest stała i niezmienna. Obydwie te koncepcje miały istotny wpływ na rozwój filozofii i były kluczowymi punktami odniesienia dla późniejszych myślicieli.

---

Z treści przytoczonego eseju Zbigniewa Herberta dowiadujemy się między innymi, że kultura europejska i skład etniczny Europy zmieniały się pod wpływem wojen i konfliktów. Można się w tym doszukiwać wątków zbliżonych do myśli Heraklita, ponieważ filozof ten akcentował, że cała rzeczywistość, w tym świat społeczny, zmieniają się bez przerwy pod wpływem ścierania się przeciwieństw. Z owego ścierania się przeciwieństw, zdaniem Heraklita, wyłaniają się nowe porządki we wszechświecie. Z drugiej strony, niejako w myśl podstawowych założeń Parmenidesa, w rzeczywistości społecznej pozostaje coś trwałego i stałego, czym może być zestaw wzniosłych, humanistycznych idei, związanych z afirmacją prawdy, dobra czy piękna.