Narodziny filozofii wiązały się z przejściem od myślenia mitycznego do wyjaśniania spekulatywno-teoretycznego, związanego z poszukiwaniem praw kierujących rzeczywistością. W filozofii poszukiwano wyjaśnień racjonalnych, opierających się na tłumaczeniu rzeczywistości poprzez odwoływanie się do naturalnych zdolności poznawczych człowieka. Rozważania filozoficzne przyspieszyły w ten sposób rozwój wiedzy naukowej, myślenia krytycznego, kultury logicznej i racjonalności. Bez ukształtowania się filozofii jako racjonalnego namysłu nad rzeczywistością w cywilizacji europejskiej prawdopodobnie dłużej utrzymywałyby się koncepcje mitologiczne jako główne sposoby wyjaśniania świata, w tym zjawisk przyrodniczych.