Rozwiązanie:

Równanie reakcji utlenienia:

$6\stackrel{\text{0}}{\mathrm{Hg}}\to 6\stackrel{\text{I}}{\mathrm{Hg}{}^{+}}+6\mathrm{e}{}^{-}$ 

Równanie reakcji redukcji:

$2\stackrel{\text{V}}{\mathrm{N}}\mathrm{O}{}_3{}^{-}+6\mathrm{e}{}^{-}+8\mathrm{H}{}^{+}\to 2\stackrel{\text{II}}{\mathrm{N}}\mathrm{O}+4\mathrm{H}{}_2\mathrm{O}$

---

Wyjaśnienie:

Zapiszmy równanie z poprzedniego zadania w formie jonowej skróconej:

$\mathrm{Hg}+\mathrm{HNO}{}_3\to \mathrm{Hg}{}_2(\mathrm{NO}{}_3){}_2+\mathrm{NO}+\mathrm{H}{}_2\mathrm{O}$ 

$\mathrm{Hg}+\mathrm{H}{}^{+}+\mathrm{NO}{}_3{}^{-}\to 2\mathrm{Hg}{}^{+}+2\mathrm{NO}{}_3{}^{-}+\mathrm{NO}+\mathrm{H}{}_2\mathrm{O}$

$\mathrm{Hg}+\mathrm{H}{}^{+}\to 2\mathrm{Hg}{}^{+}+\mathrm{NO}+\mathrm{H}{}_2\mathrm{O}$

Swój stopień utlenienia zmieniają atomy rtęci i azotu:

$2\stackrel{\text{0}}{\mathrm{Hg}}\to 2\stackrel{\text{I}}{\mathrm{Hg}{}^{+}}$
jest to reakcja utlenienia, gdyż atomy rtęci zwiększają swój stopień utlenienia - oddają elektrony. Dopiszmy je - po jednym na każdy atom:
$2\stackrel{\text{0}}{\mathrm{Hg}}\to 2\stackrel{\text{I}}{\mathrm{Hg}{}^{+}}+2\mathrm{e}{}^{-}$
W tym momencie zgadza się liczba atomów rtęci oraz ładunek sumaryczny reakcji jest równy po stronie substratów i produktów. 

$\stackrel{\text{V}}{\mathrm{N}}\mathrm{O}{}_3{}^{-}\to \stackrel{\text{II}}{\mathrm{N}}\mathrm{O}$
jest to reakcja redukcji, gdyż atomy azotu zmniejszają swój stopień utlenienia - przyjmują elektrony. Dopiszmy je:
$\stackrel{\text{V}}{\mathrm{N}}\mathrm{O}{}_3{}^{-}+3\mathrm{e}{}^{-}\to \stackrel{\text{II}}{\mathrm{N}}\mathrm{O}$
teraz należy uzgodnić ładunek elektryczny, aby lewa strona równania równała się prawej. Mamy 4 ładunki ujemne po stronie substratów, a więc musimy dopisać 4 ładunki dodatnie, aby sumarycznie było 0, tak jak jest to po stronie produktów. Źródłem ładunku dodatniego, będą jony H⁺, będące środowiskiem reakcji:
$\stackrel{\text{V}}{\mathrm{N}}\mathrm{O}{}_3{}^{-}+3\mathrm{e}{}^{-}+4\mathrm{H}{}^{+}\to \stackrel{\text{II}}{\mathrm{N}}\mathrm{O}$
ostatnim etapem jest uzupełnienie liczby atomów po obu stronach równania. Po lewej występują 4 atomy wodoru, a po prawej 0 - dopiszmy tam 2 cząsteczki wody - które i tak są produktem reakcji:
$\stackrel{\text{V}}{\mathrm{N}}\mathrm{O}{}_3{}^{-}+3\mathrm{e}{}^{-}+4\mathrm{H}{}^{+}\to \stackrel{\text{II}}{\mathrm{N}}\mathrm{O}+2\mathrm{H}{}_2\mathrm{O}$

Obie te reakcje występują w jednym roztworze, dlatego liczba elektronów w jednym i drugim równaniu musi być sobie równa. Pomnóżmy równanie utlenienia przez 3, a równanie redukcji przez 2:
$6\stackrel{\text{0}}{\mathrm{Hg}}\to 6\stackrel{\text{I}}{\mathrm{Hg}{}^{+}}+6\mathrm{e}{}^{-}$ 
$2\stackrel{\text{V}}{\mathrm{N}}\mathrm{O}{}_3{}^{-}+6\mathrm{e}{}^{-}+8\mathrm{H}{}^{+}\to 2\stackrel{\text{II}}{\mathrm{N}}\mathrm{O}+4\mathrm{H}{}_2\mathrm{O}$