Nazwy systematyczne związków:

a) metylobenzen

b) 1-etylo-4-metylobenzen

c) 2-etylo-1,4-dimetylobenzen

d) 1-metylonaftalen

e) 1-etylo-4-metylonaftalen

 

 

---

Wyjaśnienie:

Benzen to sześcioczłonowy pierścień z naprzemiennymi pojedynczymi i podwójnymi wiązaniami (lub przedstawiony jako okrąg symbolizujący zdelokalizowane elektrony π). Każdy węgiel w pierścieniu ma jeden atom wodoru, który można zastąpić podstawnikiem.

W zależności od liczby podstawników, podaje się ich pozycje względem siebie na pierścieniu:

• Pozycja dawniej orto (o-): Podstawniki są przyłączone do atomów węgla, które są sąsiadujące (pozycje 1,2).
• Pozycja dawniej meta (m-): Podstawniki są przyłączone do atomów węgla, które są oddzielone jednym atomem (pozycje 1,3).
• Pozycja dawniaj para (p-): Podstawniki są przyłączone do atomów węgla po przeciwnych stronach pierścienia (pozycje 1,4).

Wyróżniamy:

• Jednopodstawione pochodne: Jeden z atomów wodoru w pierścieniu benzenu jest zastąpiony inną grupą (np. -OH, -Cl, -NO₂, -CH₃).

Przykład: fenol - benzen z grupą -OH.

• Wielopodstawione pochodne: Więcej niż jeden z atomów wodoru w pierścieniu benzenu jest zastąpiony inną grupą. Należy podać pozycje grup przyłączonych do pierścienia podając numery atomów węgla lub (co nie jest już zalecane) określenia: orto, meta, para.

Przykład: 1,3-dinitrobenzen (dwie grupy -NO₂ w pozycjach 1 i 3 na pierścieniu).

Jeśli benzen jest podstawiony wieloma różnymi grupami, numerujemy atomy węgla w pierścieniu zaczynając od najważniejszego podstawnika (zgodnie z zasadami IUPAC) i nadajemy im numery zgodnie z ruchem wskazówek zegara lub przeciwnie, aby uzyskać najniższe możliwe liczby.

Hierarchia ważności podstawników: -COOH, CHO, -COR, -NO₂, -OH, -NH₂, -F, -Cl, -Br, -I, podstawniki alkilowe (np. -CH₃). 

 

Tworzenie nazw dipodstawionych benzenu

Podczas numeracji atomów węgla w pierścieniu aromatycznym, należy przyjąć zasadę, aby podstawniki miały najniższe możliwe numery. W przypadku równorzędnych podstawników, wybiera się numerację minimalizującą sumę lokantów.

Nazwy dipodstawionych benzenu tworzy się poprzez:

• Wymienienie nazw podstawników w kolejności alfabetycznej.
• Dodanie numerów atomu węgla przed nazwą każdego podstawnika. W przypadku takich samych podstawników w celu wskazania ich ilości numery atomów węgla przy których się znajdują wymieniamy po przecinku, a do nazwy podstawnika dodajemy przedrostki: di- (dla dwóch podstawników), tri- (dla trzech podstawników) itd.
• Użycie słowa „benzen” jako końcówki.