Współczesną teorię ewolucji można opisać dzięki trzem określeniom:

• W obrębie gatunku wśród osobników występuje zmienność, co oznacza, że różnią się one między sobą. Można wyróżnić zmienność spowodowaną wpływem środowiska na organizmy oraz zmienność powstającą na skutek procesu rozmnażania i tę, wynikającą z mutacji.
• Wśród organizmów danego gatunku, które żyją na określonym terytorium dochodzi do konkurencji tzw. walki o byt. Osobników zamieszkujących dane terytorium jest z reguły więcej, niż zasobów środowiska. Organizmy walczą o pokarm, miejsce do życia, do rozrodu, wodę, partnera do rozrodu.
• Z konkurencją silnie związane jest pojęcie selekcji. Osobniki konkurujące o zasoby środowiska mogą być lepiej lub gorzej przystosowane do życia w określonym środowisku. Jeśli są lepiej przystosowane - wygrywają w walce o byt, mogą się rozmnożyć i przekazać swoje cechy potomstwu. Dzięki temu przedłużają one istnienie gatunku. Osobniki posiadające gorsze cechy przystosowawcze są z kolei eliminowane ze środowiska, ponieważ sobie w nim nie radzą. Nie mogą one przekazać swoich genów potomstwu. Dzięki selekcji, następne pokolenia złożone są z osobników, które posiadają korzystne cechy w danym środowisku i są przystosowane do jego warunków.