Przyrodę można chronić na wiele różnych sposobów.

Biorąc pod uwagę zakres ochrony wyróżnia się trzy sposoby ochrony przyrody. Pierwszym sposobem jest ochrona indywidualna, której podlegają: konkretne pojedyncze osobniki danego gatunku lub pojedyncze obiekty przyrody nieożywionej, które wyróżniają się pewnymi cechami. Ochroną indywidualną mogą zostać objęte także małe fragmenty ekosystemów. Kolejnym sposobem jest ochrona gatunkowa, która obejmuje wszystkie osobniki należące do danego gatunku. Ochronie obszarowej natomiast, jak sama nazwa wskazuje, podlegają konkretne obszary wraz z wszystkimi elementami przyrody. Dzięki ochronie obszarowej możliwe jest zachowanie procesów naturalnie występujących w przyrodzie, np. sukcesji.

 

Przyjmując za kryterium stopień ingerencji człowieka w chroniony ekosystem, można wyróżnić ochronę czynną i bierną. Do czynnej zalicza się takie działania, które służą zachowaniu lub przywróceniu pierwotnego stanu ekosystemu, np. przywróceniu liczebności określonego gatunku. Przykładami ochrony czynnej są reintrodukcja (wprowadzenie gatunku na tereny, gdzie w przeszłości występował naturalnie), przechowywanie nasion rzadkich roślin itd. Ochrona bierna natomiast nie dopuszcza ingerencji człowieka i opiera się wyłącznie na zabezpieczeniu terenu przez niekorzystnymi wpływami czynników zewnętrznych, w tym człowieka. 

 

Ochrona przyrody, biorąc pod uwagę możliwość gospodarczego wykorzystania przyrody, może być także ścisła i częściowa. Na terenach objętych ochroną ścisłą nie jest dopuszczalna jakakolwiek ingerencja człowieka w ekosystem. Ochrona częściowa pozwala na redukcję liczebności populacji oraz pozyskiwanie osobników gatunków zamieszkujących dany ekosystem. Tereny objęte ochroną częściową mogą być także w pewnym stopniu wykorzystywane przez człowieka np. w celach turystycznych i rekreacyjnych.

 

Miejsce, w którym realizowane są działania ochronę również może stanowić kryterium podziału dla sposobów ochrony przyrody. Ochrona in situ polega na ochronie elementów przyrody w miejscu jej naturalnego występowania, natomiast ochrona ex situ - poza tym miejscem. Ochrona ex situ służy najczęściej przywróceniu gatunku, który na danym obszarze wyginął. Działania takie polegają na rozmnożeniu osobników tego gatunku poza miejscem ich naturalnego występowania. Przykładem mogą być ogrody botaniczne i zoologiczne. Ochroną ex situ obejmuje się także elementy ochrony przyrody nieożywionej np. skały, kamienie szlachetne itp.